Đánh thức giá trị di sản qua lăng kính công nghệ số

Bảo tàng Đà Nẵng

Khi công nghệ trở thành cầu nối di sản…

Trong xu thế chuyển đổi số toàn diện của TP Đà Nẵng, các bảo tàng và điểm di tích đã nhanh chóng bắt nhịp, coi công nghệ là “chìa khóa” để duy trì sự liên quan và mở rộng khả năng tiếp cận. Từ việc số hóa hiện vật, thuyết minh tự động đến xây dựng không gian ảo, mỗi bước đi đều ghi dấu ấn về sự đổi mới tư duy trong quản lý văn hóa.

Bảo tàng Đà Nẵng chú trọng nâng cao trải nghiệm tiện ích, đưa di sản đến gần hơn với giới trẻ qua nền tảng số

Theo ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, trước xu hướng phát triển mạnh mẽ của công nghệ, các đơn vị trên địa bàn đã bắt đầu chú trọng ứng dụng công nghệ vào hoạt động chuyên môn như số hóa hiện vật, triển lãm online hay giờ học trực tuyến.

Tuy nhiên, một thực tế khách quan là sự ứng dụng này vẫn còn mang tính rời rạc, chưa đạt được độ kết nối đồng bộ để bắt kịp với dòng chảy toàn cầu.

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với sự phát triển vượt bậc của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), các thiết chế văn hóa như bảo tàng, di tích không nằm ngoài guồng quay đổi mới.

Từ những không gian trưng bày truyền thống, bảo tàng ngày nay đang dần trở thành những trung tâm sáng tạo, đổi mới và học tập suốt đời, nơi mà công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là cầu nối để kết nối quá khứ với hiện tại và hướng tới tương lai

Công nghệ số giúp di sản Đà Nẵng vượt qua ranh giới không gian và thời gian, chạm đến cảm xúc người xem

Tận dụng thế mạnh của công nghệ số và xu hướng xây dựng bảo tàng mở, đặc biệt là nhận thấy nhu cầu tiếp cận thông tin khổng lồ trên môi trường internet của giới trẻ, Bảo tàng Đà Nẵng đã có những đầu tư chiến lược cả về chuyên môn lẫn trải nghiệm tiện ích.

Từ năm 2016, hệ thống thuyết minh đa ngữ qua thiết bị di động được triển khai tại Bảo tàng Đà Nẵng. Và để ứng dụng vào thực tế, trước đó, Bảo tàng Đà Nẵng đã tiến hành xây dựng cơ sở dữ liệu cho 600 tài liệu, hiện vật tiêu biểu trên hệ thống trưng bày cố định.

Đến nay, bước tiến này đã đạt tới một trình độ mới khi Bảo tàng Đà Nẵng đưa toàn bộ không gian lên nền tảng số YooLife. Với công nghệ thực tế ảo 3D, người dùng có thể khám phá chi tiết hơn 2.500 hiện vật từ bất cứ đâu trên thế giới. Những giá trị lịch sử – văn hóa vốn được coi là khô khan nay trở nên gần gũi, lan tỏa mạnh mẽ đến cộng đồng người Việt toàn cầu.

Công nghệ số trở thành chìa khóa bảo tồn và phát huy giá trị di sản Chăm trong kỷ nguyên mới

Không dừng lại ở đó, Đà Nẵng cũng khẳng định vị thế tiên phong khi đưa công nghệ quét 3D vào trưng bày hiện vật Chăm từ cuối năm 2020. Tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm, công chúng giờ đây có thể chiêm ngưỡng các mô hình đa góc, phóng to từng đường nét chạm trổ tinh xảo trên nền tảng thực tế ảo.

Việc tích hợp mã QR cho hơn 80 hiện vật cùng công nghệ VR360 và thuyết minh song ngữ Việt – Anh đã biến các chuyến tham quan thành một hành trình trải nghiệm đầy cảm xúc, đánh dấu sự thành công trong việc chọn lọc, bảo quản và phát huy giá trị di sản trong thời đại mới.

Trải nghiệm đa giác quan từ nền tảng số

Năm 2021, “Chương trình số hóa Di sản văn hóa Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030” được Chính phủ thông qua đã mở ra một chương mới cho công tác quản lý văn hóa.

Với mục tiêu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất, chương trình không chỉ phục vụ lưu trữ, nghiên cứu mà còn đẩy mạnh quảng bá di sản, thúc đẩy du lịch bền vững. Việc liên thông dữ liệu số quốc gia đảm bảo đáp ứng hiệu quả dịch vụ cho cộng đồng ở mọi lúc, mọi nơi, trên nền tảng khung kiến trúc Chính phủ điện tử.

Trong bối cảnh đó, Đà Nẵng được nhận định là địa phương đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành hình mẫu về chuyển đổi số di sản. Với sự đầu tư bài bản và tầm nhìn chiến lược, các bảo tàng tại thành phố bên sông Hàn đang dần trở thành những điểm đến hấp dẫn, kết nối quá khứ – hiện tại và tương lai, thu hút du khách từ khắp nơi trên thế giới.

Qua lăng kính công nghệ số, Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng kiến tạo hành trình trải nghiệm nghệ thuật không giới hạn (Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng)

Theo bà Nguyễn Thị Trinh – Phó Giám đốc phụ trách tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, khẳng định ưu tiên hàng đầu là đổi mới nội dung trưng bày để thu hút khán giả trẻ.

Sự xuất hiện của các ứng dụng hiện đại như “MC ảo” thuyết minh hay không gian triển lãm trực tuyến “DNFAM Online Gallery” đã mở ra một hướng đi mới: Nghệ thuật không khoảng cách. Đây chính là cách bảo tàng tự làm mới mình, biến những giá trị mỹ thuật hàn lâm trở nên gần gũi, dễ thẩm thấu hơn với cộng đồng.

Không còn là những hiện vật “im lặng”, công nghệ số giúp tư liệu về Hoàng Sa chạm đến cảm xúc của thế hệ trẻ

Trong khi đó, Nhà trưng bày Hoàng Sa lại chọn số hóa như một phương thức truyền lửa về chủ quyền biển đảo đến thế hệ tương lai. Không chỉ là những hiện vật tĩnh, bảo tàng giờ đây là một không gian trải nghiệm sống động với gian hàng công nghệ số, sử dụng thực tế ảo (VR) và thực tế ảo tăng cường (AR).

Ông Lê Tiến Công, Giám đốc Nhà trưng bày Hoàng Sa chia sẻ, đơn vị đã số hóa hàng chục ngàn đơn vị tư liệu, tích hợp mã QR song ngữ cho hơn 300 hiện vật tiêu biểu. Đặc biệt, bảo tàng ảo 3D mang đến trải nghiệm tham quan chân thực đến từng chi tiết.

“Sức mạnh của công nghệ số đã được khai thác triệt để. Những thước phim 3D sống động, những ứng dụng tương tác thông minh và trò chơi giáo dục hấp dẫn đã biến việc học lịch sử trở nên thú vị”, ông Công nhấn mạnh.

Nhà trưng bày Hoàng Sa ứng dụng công nghệ số để kết nối thế hệ trẻ với lịch sử chủ quyền biển đảo

Đặc biệt, việc ghi lại lời kể của các nhân chứng lịch sử và trình chiếu qua các nền tảng số không chỉ là cách bảo tồn tư liệu mà còn là cách “chạm” vào cảm xúc, khơi gợi lòng tự hào dân tộc và ý thức về chủ quyền biển đảo một cách chủ động nhất.

Có thể thấy, trong làn sóng chuyển đổi số, bảo tàng không thể tiếp tục là thiết chế “đứng yên” trong một thế giới đang chuyển động. Yêu cầu về trải nghiệm ngày càng cao của công chúng và xu hướng cá nhân hóa đang làm thay đổi căn bản cách thức bảo tàng hoạt động. Chuyển đổi số không chỉ là công nghệ, mà là tư duy đổi mới để di sản mãi trường tồn và lan tỏa trong dòng chảy của thời đại mới.

Út Vũ